AYASOFYA

 Ayasofya  || Ayasofya Camii || [|Tralles'li Anthemius] || **Ayasofya ** ( [|Yunanca] : Αγιά Σοφιά, tam adı: Ναός τῆς Ἁγίας τοῦ Θεοῦ Σοφίας, [|Latince] : //Sancta Sophia// ya da //Sancta Sapientia//) [|Bizans]  İmparatoru [|I. Jüstinyen]  tarafından M.S. [|532]  - [|537]  yılları arasında <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|İstanbul] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">'un tarihi yarımadasındaki eski şehir merkezine inşa ettirilmiş <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|bazilika] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> planlı bir <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|patrik] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|katedrali] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> olup, <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|1453] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> yılında İstanbul'un <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Türkler] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> tarafından alınmasıyla <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Fatih Sultan Mehmet] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> tarafından <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|camiye] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> dönüştürülmüştür ve günümüzde <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|müze] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> olarak hizmet vermektedir.__ ] __Ayasofya, mimari bakımdan, <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|bazilika] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> planı ile merkezî planı birleştiren, <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|kubbeli] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> bazilika tipinde bir yapı olup <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|kubbe] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> geçişi ve taşıyıcı sistem özellikleriyle <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|mimarlık] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> tarihinde önemli bir dönüm noktası olarak ele alınır. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Binanın adındaki “sofya” sözcüğü herhangi bir kimsenin adı olmayıp, eski Yunanca’da “bilgelik” anlamındaki //sophos// sözcüğünden gelir.Dolayısıyla “aya sofya” adı “kutsal bilgelik” ya da "ilahî bilgelik” anlamına gelmekte olup, <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Ortodoksluk] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> mezhepinde Tanrı'nın üç niteliğinden biri sayılır. 6. yüzyılın ünlü <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|mimarlarından] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Milet'li İsidoros] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> ve <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Tralles'li Anthemius] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">'un yönettiği Ayasofya’nın inşaatinde yaklaşık 10.000 işçinin çalıştığı ve Jüstinyen'in bu iş için büyük bir servet harcadığı belirtilir. Bu çok eski binanın bir özelliği yapımında kullanılan bazı sütun, kapı ve taşların binadan daha eski yapı ve tapınaklardan getirilmiş olmasıdır. Bizans döneminde <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Konstantinopolis] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> Patriği'nin <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|patrik] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> kilisesi ve <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Doğu Ortodoks Kilisesi] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’nin merkezi olmuş bulunan Ayasofya, doğal olarak vaktiyle büyük bir “kutsal emanetler” koleksiyonunu içermekteydi. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">1453’de <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|kilise] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|camiye] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> dönüştürüldükten sonra <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Osmanlı] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> sultanı <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Fatih Sultan Mehmet] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’in gösterdiği büyük hoşgorüyle <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|mozayiklerinden] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> insan figürleri içerenler tahrip edilmemiş (içermeyenler ise olduğu gibi bırakılmıştır), yalnızca ince bir sıvayla kaplanmış ve yüzyıllarca sıva altında kalan mozayikler bu sayede doğal ve yapay tahribattan kurtulabilmiştir. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Cami] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|müzeye] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> dönüştürülürken sıvaların bir kısmı çıkarılmış ve mozayikler yine gün ışığına çıkarılmıştır. Kısaca günümüzde tüm dünya insanları bu mozayikleri görmelerini bir kişiye borçludur: O da, <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|sanatı] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> seven ve diğer <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|dinlere] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> saygı gösteren Osmanlı sultanı <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Fatih Sultan Mehmet] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">'tir. Günümüzde görülen Ayasofya binası aslında aynı yere üçüncü kez inşa edilen kilise olduğundan Üçüncü Ayasofya olarak da bilinir. İlk iki kilise isyanlar sırasında yıkılmıştır. Döneminin en geniş kubbesi olan Ayasofya’nın merkezî kubbesi, Bizans döneminde birçok kez çökmüş <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Mimar Sinan] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’ın binaya istinat duvarlarını eklemesinden itibaren hiç çökmemiştir. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Dış görünüm **<span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Ayırt edici özellikleri ** <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">15 yüzyıl boyunca ayakta duran bu yapı <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|sanat tarihi] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> ve <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|mimarlık] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> dünyasının baş yapıtları arasında yer alır ve büyük kubbesiyle Bizans mimarisinin bir simgesi olmuştur. Ayasofya diğer katedrallere kıyasla şu özellikleriyle ayırt edilir: **<span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Tarihçe ** **<span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Birinci Ayasofya ** <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">İkinci Ayasofya kalıntıları. Giriş merdiveni, portik kalıntıları ve vaktiyle cepheyi süsleyen iki mermer blok. Zemininin Üçüncü Ayasofya'nın zemininden daha aşağı seviyede olduğu görülmektedir. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Bizans] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|tarihçilerinden] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> Socrates Scholasticus, Theophanes, Nikephoros ve Gramerci Leon gibi tarihçilerin Birinci Ayasofya’nın yapımına ilişkin kayıtlarında farklı açıklamalar bulunmaktadır. Bazılarına göre kilisenin yapımı <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|324] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> ile <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|337] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> yılları arasında tahtta olan, İstanbul’u <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Roma İmparatorluğu] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’nun başkenti ilan eden ve <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Hıristiyanlığı] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> imparatorluğun resmî dini ilan eden Roma imparatoru <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Büyük Konstantin] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> (Bizans’ın ilk imparatoru I. Constantinus) tarafından başlattırılmıştır. Fakat kesin olan, inşanın, <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|337] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> ile <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|361] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> yılları arasında tahtta olan oğlu <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Constantius II] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> tarafından tamamlanmış ve ilk Ayasofya kilisesinin açılışının 15 Şubat <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|360] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’ta Constantius II tarafından gerçekleştirilmiş olduğudur. [|[18]]<span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> Socrates Scholasticus’un kayıtlarından gümüş kaplı perdelerle süslü ilk Ayasofya’nın <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Artemis] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> Tapınağı üzerine inşa edilmiş olduğu öğrenilmektedir. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Adı “Büyük Kilise” anlamına gelen ilk Ayasofya Kilisesi’nin adı <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Latince] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’de //Magna Ecclesia// ve <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Yunanca] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’da //Megálē Ekklēsíā// (Μεγάλη Ἐκκλησία) idi. Eski bir <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|tapınak] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> üzerine <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">inşa edildiği belirtilen bu yapıdan günümüze ulaşan bir kalıntı bulunmamaktadır. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Bu Birinci Ayasofya, binanın inşası tamamlanana dek bir katedral niteliğinde işlev gören <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Aya İrini Kilisesi] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’nin vaktiyle yakınında yer alan imparatorluk <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|sarayının] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> yakınına (bugünkü müze alanının kuzey kısmındaki, yeni tuvaletlere yakın olan, ziyarete kapalı kısım) inşa edilmişti. Her iki kilise de <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Bizans İmparatorluğu] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’nun iki ana kilisesi olarak faaliyet göstermişlerdir. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Birinci Ayasofya geleneksel Latin mimarisi stilindeki bir sütunlu <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|bazilika] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> olup, çatısı ahşaptı ve önünde bir <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|atrium] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> yer almaktaydı. Bu ilk Ayasofya bile olağanüstü bir yapıydı. 20 Haziran <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|404] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’te <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Konstantinopolis] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> Patriği Aziz <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Yannis Khrysostomos] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">'un, İmparator <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Arcadius] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">'un eşi İmparatoriçe <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Aelia Eudoksia] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> ile çatışmasından dolayı sürgüne gönderilmesinin ardından çıkan isyanlar sırasında bu ilk kilise yakılarak büyük ölçüde tahrip olmuştur. **<span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">İkinci Ayasofya ** <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Üstteki mermer bloklardan birinin önden ve yakın plandan görünüşü. Bloktaki kabartmada 12 havariyi temsilen yapılmış 12 kuzudan bazıları ve <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|yaşam ağacı] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> sembolü görülmektedir. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">İlk kilisenin isyanlar sırasında yakılıp yıkılmasından sonra, imparator <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|II. Theodosius] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> bugünkü Ayasofya’nın bulunduğu yere ikinci bir kilisenin inşa edilmesi emrini vermiş ve İkinci Ayasofya’nın açılışı onun zamanında, 10 Ekim <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|415] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’te gerçekleşmiştir. Mimar Rufinos tarafından inşa edilen bu İkinci Ayasofya da yine <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|bazilika] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> planlı, ahşap çatılı ve beş nefliydi. İkinci Ayasofya'nın <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|381] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">'de İkinci <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Ekümenik Konsil] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> olan <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Birinci İstanbul Konsili] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">'ne <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Aya İrini] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> ile birlikte evsahipliği yaptığı sanılmaktadır. Fakat bu yapı da Nika İsyanı olarak bilinen isyan sırasında, 13-14 Ocak <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|532] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’de yakılıp yıkılmıştır. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">1935’te binanın batı avlusunda (bugünkü giriş kısmında) Alman Arkeoloji Enstitüsü’nden A.M. Schneider tarafından yürütülen kazılarda bu İkinci Ayasofya’ya ait birçok buluntu ele geçirilmiştir. Günümüzde Ayasofyanın ana girişinin yanında ve bahçede görülebilen bu buluntular, portik kalıntıları, sütunlar, başlıklar, bazıları <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|kabartmalarla] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> işlenmiş <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|mermer] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> bloklardır. Bunların vaktiyle binanın cephe kısmını süsleyen üçgen alınlığın parçaları olduğu saptanmıştır. Binanın cephesini süsleyen bir bloktaki kuzu <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|kabartmaları] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> 12 <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|havariyi] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> temsilen yapılmıştır. Ayrıca kazılar, İkinci Ayasofya’nın zemininin Üçüncü Ayasofya’nın zemininden iki metre daha aşağı bir düzeyde bulunduğunu ortaya koymuştur. İkinci Ayasofya’nın uzunluğu bilinmemekteyse de genişliğinin 60 m. olduğu sanılmaktadır.Günümüzde, Üçüncü Ayasofya’nın ana girişinin yanında yer alan, İkinci Ayasofya’ya ait cephe merdiveni basamaklarının yaslandığı zemin, kazılar sayesinde görülebilir durumdadır. Kazılara şimdiki binada çökmelere neden olabileceği nedeniyle devam edilmemiştir.)  **<span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Üçüncü Ayasofya **  **<span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Yapımı **  <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Bizans dönemindeki Ayasofya'nın kesiti   <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">İkinci Ayasofya’nın 23 Şubat <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|532] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’de yıkımından birkaç gün sonra imparator <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|I. Jüstinyen] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> öncekinden tümüyle farklı, daha büyük ve kendisinden önce gelen <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|imparatorların] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> yaptırdıkları kiliselerden çok daha görkemli bir kilise inşa ettirmeye karar verdi. Jüstinyen bu işi yapacak <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|mimarlar] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> olarak fizikçi <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Milet'li İsidoros] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> ile matematikçi <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Tralles'li Anthemius] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’u görevlendirdi. Bir efsaneye göre, Jüstinyen inşa ettireceği kiliseye ilişkin hazırlanan taslakların hiçbirini beğenmez. Bir gece İsidoros taslak hazırlamaya çalışırken uyuyakalır. Sabah uyandığında Ayasofya'nın hazırlanmış bir planını önünde bulur. Jüstinyen bu planı mükemmel bulur ve Ayasofya'nın buna göre inşa edilmesini emreder. Bir başka efsaneye göre de İsodoros bu planı rüyasında görmüş ve planı rüyasında gördüğü şekilde çizmiştir.(Anthemius daha inşaın ilk yılında öldüğünden işi İsidoros sürdürmüştür). İnşa, Bizanslı tarihçi <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Prokopius] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">'un //Justinian'ın binaları// ( <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Yunanca] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">: Περί Κτισμάτων, <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Latince] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">: //<span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">De Aedificiis //<span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">, "Binalar Üzerine"), adlı eserinde betimlenmektedir. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">İnşada kullanılacak malzemeleri üretmek yerine, imparatorluk topraklarında yer alan yapı ve tapınaklardaki yontulmuş hazır malzemelerden yararlanmak yoluna gidilmiştir. Bu yöntem, Ayasofya’nın inşa süresinin çok kısa olmasını sağlayan etkenlerden biri olarak kabul edilebilir. Böylece binanın yapımında <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Efes] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’teki <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Artemis Tapınağı] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’ndan Mısır’daki Güneş Tapınağı’ndan ([|Heliopolis]), <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Lübnan] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’daki <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Baalbek Tapınağı] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’ndan ve daha birçok tapınaktan getirtilen sütunlar kullanılmıştır. Bu sütunların altıncı <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|yüzyıl] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> olanaklarıyla nasıl taşınabildiği ilginç bir konu oluşturmaktadır. Kaplama ve sütunlarda kullanılan renkli taşlardan kırmızı porfir <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Mısır] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">, yeşil porfir <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Yunanistan] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">, beyaz <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|mermer] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Marmara Adası] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">, sarı taş <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Suriye] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> ve kara taş <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|İstanbul] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> kökenlidir. Ayrıca Anadolu’nun çeşitli yörelerinden gelen taşlar kullanılmıştır.İnşaatte on binden fazla kişinin çalıştığı belirtilir. İnşaat sonunda Ayasofya Kilisesi günümüzdeki halini almıştır. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Bizans döneminde kent merkezindeki önemli yapıların konumları <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Mimaride yaratıcı bir anlayışı gösteren bu yeni kilise yapılır yapılmaz, derhal mimarinin başyapıtlarından biri olarak kabul edildi. Mimarın böylesine büyük bir açık mekânı sağlayabilecek devasa bir kubbeyi inşa edebilmede <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|İskenderiye] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’li <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Heron] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’un teorilerinden yararlanmış olması mümkündür. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">23 Aralık <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|532] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">'de başlanan yapım çalışması 27 Aralık <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|537] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">'de tamamlandı. Kilisenin açılışını imparator Jüstinyen ve <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|patrik] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> Eutychius büyük bir törenle birlikte yaptılar. Ayasofya o zamana kadar en büyük yapı olarak kabul edilen <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Süleyman'ın Tapınağı] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’ndan daha büyük olduğundan İmparator <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Justinianus] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> (Jüstinyen) halka yaptığı açılış konuşmasında “//Ey Süleyman! Seni yendim//” demiştir. Kilisenin ilk <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|mozayiklerinin] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> yapımı <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|565] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> ile <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|578] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> yılları arasında tahtta olan II. Justin döneminde tamamlanabilmiştir. Kubbe pencerelerinden sızan ışıkların duvarlardaki mozayiklerde oluşturdukları ışık oyunları dahiyane mimariyle birleşerek izleyicilere büyüleyici bir atmosfer yaratmaktaydı. Ayasofya İstanbul’a gelen yabancılar üzerinde öylesine büyüleyici, derin bir etki bırakmıştır ki, Bizans döneminde yaşayanlar Ayasofya’yı "dünyada tek" ("//singulariter in mundo//") olarak nitelemişlerdir. **<span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Yapım sonrası ** <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Silah Müzesi'nde (Weapons Museum) sergilenen Ayasofya'nın çanı. ( <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Abdullah Biraderler] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">, 1880-1893) <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Fakat yapılışından kısa bir süre sonra, <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|553] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> ve <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|557] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|depremlerinde] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> ana kubbe ile doğu yarım kubbesinde çatlaklar belirdi. 7 Mayıs 558 depreminde ise ana kubbe tümüyle çöktü ve ilk //ambon//, //ciborium// ve sunak da ezilerek yok oldu. İmparator derhal <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|restorasyon] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> çalışmasını başlattı ve bu çalışmanın başına <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Milet] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’li İsidoros’un yeğeni genç İsidorus’u getirdi. Depremden ders alınarak bu kez yeniden çökmemesi için kubbenin yapımında hafif malzeme kullanıldı ve kubbe eskisine kıyasla 6.25 m. daha yükseğe yapıldı. Restorasyon çalışması <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|562] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> yılında tamamlandı. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Yüzyıllarca <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Konstantinopolis] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Ortodoksluk] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> patriğinin merkezi olan Ayasofya aynı zamanda Bizans’ın taç giyme törenleri gibi imparatorluk törenlerine evsahipliği yapmıştır. İmparator <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|VII. Konstantin] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> “Törenler Kitabı” (//De caerimoniis aulae Byzantinae//) adlı kitabında Ayasofya’da yapılan <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|imparator] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> ve <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|patrik] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> tarafından düzenlenen törenleri tüm ayrıntılarıyla anlatmaktadır. Ayasofya, ayrıca günahkarlar için de bir sığınma yeri olmuştur. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Ayasofya’nın daha sonra uğradığı tahribatlar arasında <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|859] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> yangını, bir yarımkubbesinin düşmesine neden olan <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|869] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> depremi ve ana kubbesinde hasara yol açan <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|989] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> depremi sayılabilir. 989 depreminden sonra imparator II. Basil, kubbeyi Agine ve <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Ani] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’deki büyük kiliseleri inşa eden <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Ermeni] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> mimar Trdat’a tamir ettirmiştir. Trdat kubbenin bir kısmını ve batı kemerini onarmış ve kilise 6 yıl süren onarım çalışmasından sonra <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|994] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’te yeniden halka açılmıştır. **<span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Latin istilası dönemi ** <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">İlginç bir nokta, Ayasofya’nın insan eliyle tahribatı ya da yağmalanmasının bir başka <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|dinden] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> olanlar tarafından değil de, yine <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Hıristiyanlar] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> tarafından gerçekleştirilmiş olmasıdır. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Dördüncü Haçlı Seferi] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> sırasında, <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Venedik Cumhuriyeti] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">'nin kör hükümdarı Dandolos komutasındaki <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Haçlılar] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> İstanbul’u ele geçirip Ayasofya’yı tam anlamıyla yağmalamışlardır. Bu olay Bizanslı tarihçi Niketas Choniates'in kaleminden ayrıntılı olarak öğrenilmektedir. Ayasofya’dan alınanlar arasında <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|İsa] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’nın mezarı, haçı, çeşitli <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|azizlerin] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> kemikleri ve diğer “kutsal emanetler” ve altın ve gümüşten yapılma değerli eşyaların bulunduğu ve kapılardaki altınların bile sökülmüş olduğu belirtilmektedir. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Latin İstilası] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> ( <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|1204] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">– <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|1261] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">) olarak anılan bu dönemde Ayasofya Roma <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Katolik Kilisesi] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’ne ait bir <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|katedrale] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> dönüştürülmüştü. **<span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Son Bizans dönemi ** <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Ayasofya <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|1261] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’de tekrar Bizanslılar’ın kontrolüne geçtiğinde harap, virane ve yıkılmaya yüz tutmuş bir durumdaydı. Binanın batısındaki dört istinat unsuru muhtemelen bu dönemde yapılmıştır. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|1317] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’de imparator <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|II. Andronikos Palaiologos] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> binanın kuzey ve doğu kısımlarına da istinat unsurları ekletti. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|1344] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> depreminde kubbede yeni çatlaklar belirdi ve 19 Mayıs <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|1346] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’da binanın çeşitli kısımları çöktü. Bu olaydan sonra kilise, <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|1354] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’te Astras ve Peralta adlı mimarların <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|restorasyon] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> çalışmasının başlamasına kadar kapalı kaldı. **<span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Osmanlı-cami dönemi ** <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Ayasofya Camii’nin 1880’lerdeki görünümü, Pascal Sebah (1823-1886) <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">İstanbul’un <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|1453] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’te <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Osmanlı] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Türkleri] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> tarafından fethinden sonra, fethin sembolü olarak, derhal Ayasofya Kilisesi camiye dönüştürülmüştür. O sıralarda Ayasofya harap bir haldeydi. Bu durumu <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Kordoba] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> soylusu Pero Tafur__ [ __ ve Florentine Cristoforo Buondelmonti gibi Batılı ziyaretçilerce betimlenmektedir. Ayasofya’ya özel bir önem veren <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Fatih Sultan Mehmet] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> kilisenin derhal temizlenip <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|camiye] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> çevrilmesini emretti, fakat adını değiştirmedi. İlk <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|minaresi] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> onun döneminde inşa edilmiştir. Osmanlılar bu tür yapılarda taş kullanmayı tercih etmekle birlikte minarenin hızla inşa edilebilmesi amacıyla bu minare <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|tuğladan] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> yapılmıştır.. Minarelerden biri de sultan <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Bayezid II] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> tarafından eklenmiştir. 16. yüzyılda <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Kanuni Sultan Süleyman] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> fethettiği <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Macaristan] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’daki bir kiliseden Ayasofya’ya iki dev kandil getirtmiştir ki, günümüzde bu kandiller <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|mihrabın] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> iki yanında yer alırlar. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|II. Selim] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> döneminde (1566–1574) yorgunluk ya da dayanıksızlık belirtileri gösterdiğinde, bina, dünyanın ilk deprem mühendislerinden biri sayılan Osmanlı baş mimarı <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Mimar Sinan] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> tarafından eklenen dış istinat yapılarıyla (payanda) takviye edilerek, son derece sağlamlaştırılmıştır. Günümüzde binanın dört tarafındaki toplam 24 payandanın bir kısmı <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Osmanlı] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> dönemine, bir kısmı <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Bizans] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> dönemine aittir. Bu istinat yapılarıyla birlikte, Sinan ayrıca, kubbeyi taşıyan payeler ile yan duvarlar arasındaki boşlukları kemerler ile besleyerek kubbeyi iyice sağlamlaştırmış ve binaya iki geniş minare (batı kısmına), hünkar mahfili ve II. Selim’in <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|türbesini] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> (güneydoğu kısmına) eklemiştir (1577) <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|III. Murat] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’ın ve <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|III. Mehmed] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’in türbeleri ise 1600’lerde eklenmiştir. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Ayasofya, 1910-1915 <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Ayasofya binasının içine Osmanlı döneminde eklenen diğer yapılar arasında mermerden <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|minber] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">, hünkar mahfiline açılan galeri, <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|müezzin] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> mahfili (mevlit balkonu), vaaz kürsüsü ve sayılabilir. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|III. Murad] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Bergama] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’da bulunmuş, <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|helenistik dönemden] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> kalma (M.Ö. IV. yüzyıl), "bektaşi taşı"ndan (İng. alabaster ) yapılma iki küpü Ayasofya'nın ana nefine (ana salon) yerleştirmiştir. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|I. Mahmud] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|1739] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’da binanın restore edilmesini emretti ve bir kütüphane ile binanın yanına (bahçesine) bir <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|medrese] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">, bir <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|imarethane] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> ve bir <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|şadırvan] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> ekletti. Böylece Ayasofya binası, civarındaki yapılarla birlikte bir <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|külliyeye] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> dönüştü. Bu dönemde ayrıca yani bir sultan galerisi ve yeni bir <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|mihrap] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> yapıldı. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Ayasofya’nın Osmanlı dönemindeki en ünlü restorasyonlarından biri sultan <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Abdülmecit] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’in emriyle <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|İsviçre] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|İtalyanı] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> olan Gaspare Fossati ve kardeşi Giuseppe Fossati’nin nezaretinde <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|1847] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> ile <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|1849] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> yılları arasında yapılmıştır. Fossati kardeşler, <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|kubbe] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">, <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|tonoz] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> ve sütunları sağlamlaştırdı ve binanın iç ve dış dekorasyonunu yeniden elden geçirdi. Üst kattaki galeri mozayiklerinin bir kısmı temizlendi, çok tahrip olanları ise sıvayla kaplandı ve altta kalan mozayik motifleri bu sıva üzerine resmedildi. Işıklandırma sistemini sağlayan yağ lambası avizeleri yenilendi. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Kazasker] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> İzzed Efendi'nin (1801–1877) eseri olan, önemli isimlerin <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|hat sanatıyla] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> yazılı olduğu yuvarlak dev tablolar yenilenip sütunlara asıldı. Ayasofya’nın dışına yeni bir <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|medrese] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> ve muvakkithane inşa edildi. Minareler aynı boya getirildi. Bu restorasyon çalışması bittiğinde Ayasofya Camii 13 Temmuz <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|1849] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’da görkemli bir törenle yeniden halka açıldı Ayasofya külliyesinin Osmanlı dönemindeki diğer yapıları arasında sıbyan mektebi, şehzadeler türbesi, sebil, sultan Mustafa ve sultan İbrahim türbesi (önceden vaftizhane) ve hazine dairesi sayılabilir. **<span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Müze dönemi ** <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|1930] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> ile <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|1935] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> yılları arasında restorasyon çalışmaları nedeniyle halka kapatılan Ayasofya’da <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Mustafa Kemal Atatürk] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’ün emriyle bir dizi çalışmalar yapıldı. Bu çalışmalar arasında çeşitli restorasyonlar, kubbenin demir kuşak ile çevrilmesi ve mozayiklerin ortaya çıkarılıp temizlenmesi sayılabilir. Ayasofya <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Türkiye Cumhuriyeti] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk’ün isteği üzerine, <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Bakanlar Kurulu] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’nun 24 Kasım 1934 tarih ve 7/1589 sayılı kararıyla <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|müzeye] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> çevrilmiştir. 1 Şubat <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|1935] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’te ziyarete açılan müzeyi Atatürk 6 şubat 1935 tarihinde ziyaret etmiştir Yüzyıllar sonra mermer zemindeki halıların kaldırılmasıyla zemin döşemesi ve insan figürlü mozayikleri örten sıvanın kaldırılmasıyla da muhteşem mozayikler tekrar gün ışığına çıkarılmıştır. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Ayasofya Camii İbadete Açılan Bölüm Tabelası <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Ayasofya’nın sistemli olarak incelenmesi, <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|restorasyonu] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> ve temizlenmesi <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|ABD] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’ndeki Bizans Enstitüsü (the Byzantine Institute of America) adlı kurumun <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|1931] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">'deki ve Dumbarton Oaks Alan Komitesi’nin 1940’lı yıllardaki girişimiyle sağlanmıştır. Bu kapsamda yapılan <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|arkeolojik] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> çalışmalar K. J. Conant, W. Emerson, R. L. Van Nice, P.A. Underwood, T. Whittemore, E. Hawkins, R. J. Mainstone and C. Mango tarafından sürdürülmüş ve Ayasofya’nın tarihine, yapısını ve dekorasyonuna ilişkin başarılı sonuçlar elde edilmiştir. Ayasofya’da çalışmalarda bulunmuş diğer isimlerden bazıları A. M. Schneider, F. Dirimtekin ve Prof. A. Çakmak’tır. Bizans Enstitüsü ekibi mozayik arama ve temizleme işleriyle uğraşırken, R. Van Nice yönetimindeki bir ekip de, binanın, taş taş ölçülerek rölövelerini çıkarma çalışmasına girişmiştir. Çalışmalar halen çeşitli uluslardan bilim insanlarınca sürdürülmektedir. **<span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Mimari ** <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Kubbeden dörtgen biçime geçişi sağlayan üçgenimsi pandantifler. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Ayasofya, mimari bakımdan, <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|bazilika] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> planı ile merkezî planı birleştiren, <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|kubbeli] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> bazilika tipinde bir yapı olup <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|kubbe] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> geçişi ve taşıyıcı sistem özellikleriyle <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|mimarlık] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> tarihinde önemli bir dönüm noktası olarak ele alınır. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Ayasofya, her şeyden önce boyutu ve mimari yapısıyla önem taşır. Yapıldığı dönemin dünyasında hiçbir bazilika planlı yapı Ayasofya'nın kubbesinin boyutundaki bir kubbe ile örtülebilmiş ve böylesine büyük bir iç mekâna sahip değildi. Ayasofya’nın kubbesi <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Roma] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’daki <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Panteon] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">'un kubbesinden küçük olmakla birlikte Ayasofya’da uygulanan yarım kubbe, <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|kemer] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> ve tonozlardan oluşan karmaşık ve sofistike sistem, kubbenin çok daha geniş bir mekânı örtebilmesini sağlayarak kubbeyi daha etkileyici kılmaktadır. Taşıyıcı olarak beden duvarlarına oturtulmuş önceki yapıların kubbeleriyle kıyaslandığında, sadece dört payeye oturtulmuş bu denli büyük bir kubbe mimarlık tarihinde gerek teknik, gerekse <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|estetik] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> bakımdan bir devrim sayılmaktadır. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Orta nefin yarısını örten ana (merkezî) kubbe, doğu ve batısına eklenen yarım kubbelerle çok geniş bir <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|dikdörtgen] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> biçimli iç mekân yaratacak şekilde öylesine genişletilmiştir ki, zeminden bakıldığında, gökyüzüne asılı gibi duran, tüm iç mekâna hakim bir kubbe olarak algılanır. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Ayasofya'nın üç boyutlu kesiti: 1. Çıkış 2.İmparator kapısı 3.Terleyen sütun 4. Mihrap 5. Minber 6. Sultan Mahfili 7. Omphalion (dünyanın merkezi) a. Vaftizhane ( sultan Mustafa Türbesi) b. II. Selim minarelerinden biri <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Doğu ve batı açıklıklarını kapatan yarım kubbelerden de daha küçük yarım kubbeli eksedralara geçiş yapılarak sistem tamamlanmıştır. Küçük kubbelerden başlayarak ana kubbe tacıyla tamamlanan bu kubbeler hiyerarşisi <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|antik] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> zamanlarda örneği görülmemiş bir mimari sistemdir. Yapının bazilika planı dahice tümüyle “gizlenmiş” durumdadır. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">İnşa sırasında duvarlarda <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|tuğladan] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> ziyade <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|harç] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> kullanılmış ve kubbe yapı üzerine kondurulduğunda kubbenin ağırlığı alt kısmı nemli kalmış harçla oluşturulan duvarların dışa doğru bükülmesine yol açmıştı. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|558] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> depremi sonrasında yapılan ana kubbenin yeniden yapımı sırasında genç İsidorus kubbeyi taşıyabilmeleri için önce duvarları yeniden dikleştirmiştir. Bütün bu hassas çalışmalara rağmen kubbenin ağırlığı yüzyıllarca bir problem olmaya devam etti, kubbenin ağırlık baskısı binayı bir çiçeğin açılması gibi dört yanından dışa doğru açılmaya zorluyordu. Bu problem de binaya dışarıdan istinat unsurlarının eklenmesiyle çözüldü. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Osmanlı döneminde mimarlar bir binada kayma olup olmadığını anlamak için ya yapımı sırasında elle döndürülebilecek küçük bir dikey sütun eklerlerdi ya da duvardaki 20-30 santimetrlik iki sabit nokta arasına cam yerleştirirlerdi. Sütun artık döndürülemediğinde veya sözkonusu cam çatladığında binada kaymanın belli bir dereceye geldiği anlaşılmış olurdu. Ayasofya’nın üst kat duvarlarında ikinci yöntemin izleri halen görülebilir. Döndürülen sütun ise <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Topkapı Sarayı] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’nın <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|harem] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> bölümünde mevcuttur. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">İç yüzeyler <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|tuğla] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> üzerine çokrenkli <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|mermer] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">, kırmızı ya da mor porfirler ve yapımında altın kullanılmış mozayiklerle kaplıdır. Bu, geniş payelerin daha ışıklı ve kamufle olmasını da sağlayan bir yöntemdir. 19. yüzyılda restorasyon çalışmaları sırasında bina dıştan Fossati tarafından sarı ve kırmızı renklere boyanmıştır. Ayasofya, Bizans mimarisinin başyapıtı olmakla birlikte, <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|pagan] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">, <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Ortodoks] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">, <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Katolik] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">, <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|İslam] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> etkilerinin sentez olduğu bir yapıdır. **<span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Mozaikler ** <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Deisis mozaiğinden bir detay. İsa'nın yüzünün iki yarısı birbirbinden farklı yapılmıştır. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Tonlarca altının kullanıldığı Ayasofya mozaiklerinin yapımında <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|altının] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> yanı sıra, <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|gümüş] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">, renkli <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|cam] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">, pişmiş toprak ve renkli <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|mermer] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> gibi taş parçaları kullanılmıştır. 726’da III. Leo’nun tüm <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|ikonaların] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> yok edilmesi emriyle, tüm ikona ve <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|heykeller] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> Ayasofya’dan kaldırılmıştır. Dolayısıyla Ayasofya’da günümüzde görülen, surat tasvirleri içeren mozayiklerin hepsi ikonoklazm dönemi sonrasında yapılan mozayiklerdir. Bununla birlikte Ayasofya’da surat tasviri içermeyen mozaiklerden az bir kısmı 6. yüzyılda yapılan ilk mozaiklerdir. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">1453’de kilise camiye dönüştürüldükten sonra insan figürleri içerenlerin bir kısmı ile ince bir sıvayla kaplanmış ve yüzyıllarca sıva altında kalan mozaikler bu sayede doğal ve yapay tahribattan kurtulabilmiştir. İstanbul’u ziyaret eden 17. yüzyıl gezginlerinin raporlarından Ayasofya’nın camiye çevrilmesini izleyen ilk yüzyıllarda insan figürü içermeyenler ile içerenlerden bir kısmının sıvayla kaplanmadan bırakılmış oldukları anlaşılmaktadır. Ayasofya mozayilerinin tamamen kapatılması <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|842] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’de ya da 18. yüzyılın sonlarına doğru gerçekleşmiştir. 1755’te İstanbul’a gelen Baron De Tott artık tüm mozaiklerin <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|badana] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> altında kalmış olduğunu belirtmiştir. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Sultan <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Abdülmecit] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’in isteği üzerine <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|1847] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> ile <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|1849] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> yılları arasında Ayasofya’da çeşitli <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|restorasyon] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> çalışmaları yapan ve sultandan restorasyon sırasında keşfedilebilecek mozaikleri belgeleme iznini alan Fossati kardeşler, mozaiklerin sıvalarını kaldırıp desenlerini belgelerine kopyaladıktan sonra mozayikleri tekrar kapatmışlardır. Bu belgeler günümüzde kayıptır. Buna karşılık, o yıllarda Alman hükümetince onarım için gönderilen mimar W. Salzenberg bazı mozaiklerin desenlerini de çizmiş ve yayımlamıştır. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Sıvayla kaplı mozaiklerin büyük bir kısmı 1930’larda //Byzantine Institute of America// adlı kurumun bir ekibi tarafından açılmış ve temizlenmiştir. Ayasofya’nın mozaiklerinin açılması ilk kez 1932’de //Byzantine Institute of America// kurumunun başındaki Thomas Whittemore tarafından gerçekleştirilmiş olup, ilk gün ışığına çıkarılan mozaik "imparator kapısı" üzerindeki mozaik olmuştur. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Doğudaki yarım kubbe üzerindeki sıvanın bir kısmının bir süre önce düşmesi sayesinde bu yarım kubbeyi örten sıvanın altında mozaiklerin bulunduğu anlaşılmıştır. **<span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Binanın kısımları ** <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Ayasofya mimari yönden incelendiğinde orta nef denilen büyük bir orta mekân, kuzey ve güneyde yer alan iki yan nef, doğu ucunda yer alan absid ve batı kısmında kapıların yer aldığı iç ve dış nartekslerden meydana gelmiştir. 7.500 //m//2’lik bir yüzölçümüne sahip Ayasofya iki katlı bir yapıdır. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Ayasofya'nın zemin planı: 1. Sıbyan Mektebi 2. Şadırvan 3. Muvakkithane 4. Mütevelliler dairesi (Günümüzde Müze Müdürlüğü'nce kullanılıyor) 5. Şehzadeler Türbesi 6. III. Murad Türbesi 7. II. Selim Türbesi 8. III. Mehmet Türbesi 9. Sebil 10. Mermer sarnıç 11. Türk payanda duvarları 12. Kütüphane 13. Vaftizhane (Günümüzde Sultan Mustafa ve Sultan İbrahim Türbesi) 14. Sebil 15. Minareler 16. Omphalion 17. İkinci Ayasofya kalıntıları 18. Ayasofya Medresesi (günümüzde mevcut değildir) 19. Ayasofya İmareti (günümüzde mevcut değildir) 20. İmaret Kapısı 21. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Mihrap] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> 22. Hünkar mahfili 23. Minber 24. Müezzin mahfili 25. IV. Murat'ın yaptırdığı mermer kürsü 26. Bergama'dan getirilen küpler 27. Terleyen sütun 28. Üst kata çıkış rampası 29. Alt kata iniş rampası 30. Hazine dairesi **<span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Alt kat ** **<span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Narteksler ** <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">İç narteks. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Binaya batı kısmındaki, Bizans döneminde <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|atrium] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> denilen avlununbulunduğu kapılardan girilir. Buradaki, dış nartekse açılan ana kapıdan girmeden önce, solda görülen kalıntılar A.M. Schneider tarafından sürdürülen kazılarda ortaya çıkarılmış İkinci Ayasofya’ya ait kalıntılardır. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Ana kapıdan girilen ilk galeri "dış narteks" olarak adlandırılır, "çapraz <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|tonoz] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">" örtülü dokuz birimli bir galeridir. Buradan da iç narteks denilen ikinci galeriye 5 kapı açılır. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">İç nartekste tavan mozayiklerle kaplıdır. Mozayiklerden sarı renkte parlayanların yapımında altın kullanılmıştır. Duvarlar çeşitli ülkelerden ve <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Anadolu] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">'nun çeşitli kentlerinden getirilme dalgalı mermer levhalarla kaplıdır. Bu dalgalı mermer levhalar duvarlara sabitlenmeden önce ikiye kesilmiş ve duvarlara yan yan öyle sabitlenmiştir ki, katlanıp mürekkeplenen bir kağıdın açıldığında gösterdiği gibi, ilginç bir <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|simetri] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> gösterirler. Günümüzde içinde elektrik ampulları olan yağ lambası avizeleri cami dönemine aittir. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">İmparator kapısı mozayiği <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">İç narteksten ana nefe (ana salona) 9 kapı açılır. Ana salona açılan ortadaki ana kapıya, yalnızca <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|imparatora] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> mahsus olduğundan (yalnızca imparator tarafından kullanıldığından) "imparator kapısı" adı verilir. Bu kapının üst kısmındaki duvarda (tympanum) 9. yüzyıldan kalma bir mozayik bulunur. Bu mozayikte ortada İsa, sağ madalyonda <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Cebrail] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">, sol madalyonda <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Meryem Ana] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> görülür. Sol alt kısımda görülen sakallı kişi Bizans imparatorlarından VI. Leon’dur. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Ortodoksluk] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> geleneğinde en fazla üç kez evlenilebilmesine karşın erkek çocuğunun olabilmesi için dört kez evlenmiştir. Bu yüzden İsa’dan özür diler vaziyette, secde eder şekilde tasvir edilmiştir. İsa’nın elindeki <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Kitab-ı Mukaddes] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’te <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|İsa] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’nın <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Yuhanna İncili] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’ndeki bir sözü yazılıdır: “//Size selamet olsun! Ben evrenin nuruyum.//” İlk kez W. Salzenberg tarafından yayımlanmış olan bu mozayik 18. yüzyıla dek kapatılmamıştır__ [ __ **<span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Güney nef ** <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Güney nef <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Ayasofyanın ana mekânı paye ve sütunlarla üç nefe ayrılmış durumdadır: Orta nef (naos, ana salon) güney nef (ana nefin sağında) ve kuzey nef (ana nefin solunda). Sağdaki güney nefinde de tavan mozayiklerle kaplıdır. Bu mozayiklerde ikonaklazma dönemine özgü <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|semboller] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> göze çarpar. Bunlardan ikisi dört balık ve küçük karelerde yer alan <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|svastika] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> sembolleridir. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Bu güney nefinde <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|I. Mahmut] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> Kütüphanesi bulunur. Kütüphanenin görülebilen odası Osmanlı sultanının <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|namaz] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> kılmadan önce <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Kur’an] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> okuduğu odadır. Odadaki rahleler sedef işlemeli olup duvarlar <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|İznik] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|fayanslarıyla] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> kaplıdır. Odanın tavan ve zemini orijinal değildir. Odada ayrıca <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Kuran] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">'ın saklandığı tahta mahfaza bulunur. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Yeşil porfirden sütuna oturtulmuş Bizans sütun başlığı. Yanda kime ait olduğu bilinmeyen bir el izi bulunmaktadır. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Nefin doğu ucuna doğru soldaki duvarda üzerinde iki yunusu ve <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Poseidon] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’un trident olarak bilinen yabasını içeren bir taş işlemesi görülür. Bu, Bizans rahiplerinin, <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Hıristiyan] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> olmalarına rağmen, bir <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|pagan] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|ilaha] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> ait unsuru kiliseye sokabilecek derecede eski <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Yunan] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> kültürü etkisi altında kalmış olmalarını gösteren bir örnek olarak değerlendirilebilir. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Nefin doğu ucunda üç çeşit sütun görülür. Bunlardan kırmızı porfir taşından yapılma olanları <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Mısır] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’dan getirilmiştir. Yeşil olanları ise Yunanistan’dan getirilmiştir. Binada kullanılan beyaz mermerlerin kökeni genellikle <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Marmara Adası] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’ndaki mermer ocaklarıdır. Batı dillerindeki mermer sözcüğünün kökeni "Marmara"dır. Ayasofya’da toplam 107 sütun bulunmaktadır, bunlardan 40’ı alt katta, 67’si üst kattadır. Bu sütunların hemen hemen hepsi yekpare ([|monolit]) olup, Ayasofya’dan da eskidirler, çünkü imparatorluk topraklarındaki eski tapınaklardan getirilmişlerdir. Ayasofya’nın en büyük sütunlarının uzunlukları 20 m. civarında, kalınlıklarının yarıçapı ise 1,5 m.’dir. En ağırları 70 ton ağırlığındadır. Sütun başlıkları Bizans stili gösterirler; sütun başlıklarından bazılarında küçük bir daire ve harflerden oluşan <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Jüstinyenin] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|arması] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> görülür. Bu nefin doğu ucundaki yeşil sütunun yanındaki duvarda bir el izi bulunur, kime ait olduğu bilinmeyen bu el izi hakkında çeşitli rivayetler bulunmaktadır. **<span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Omphalion ve müezzin mahfili ** <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Güney neften mihraba geçilirken, zeminden yaklaşık 3 m. kadar yükselen, balkonu andıran mermerden yapılma bir yapı göze çarpar. Bu, Osmanlı döneminde yapılmış, Ayasofya cami iken her yıl İslam peygamberi <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Muhammed] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’in doğum gününde ( <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|mevlit kandilinde] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">) <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|mevlit] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> okunan <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|müezzin] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|mahfilidir] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Mahfilin hemen yanında zeminde, girilmemesi için kenarları çitle çevrilmiş kare biçimli bir alan göze çarpar. Burası bilinmeyen bir nedenle Bizanslılar’ca dünyanın merkezi olarak kabul edilirdi. Yunanca’da “ <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Yer’in Göbeği] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> ” anlamında, omphalion ([|Delf]'te omphalos)olarak adlandırılan ve Bizanslılar’ca kutsal sayılan bu yerde kimilerine göre Ayasofya’nın inşa edilmesinden önce bir <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|tapınak] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> bulunmaktaydı. Kimilerine göre bu yer "ley hatları"nın __ ] __bir kavşak noktasıydı. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Kutsallığından ötürü Bizans imparatorlarının taç giyme törenleri de burada yapılmaktaydı. Tören sırasında siyasi ve dinî otoriteleri temsil eden kişilerin her birinin durması gereken konumlar bu kare biçimli alan içine daireler oluşturacak biçimde döşenmiş renkli taşlarla belirlenmiştir. Daireleri oluşturan taşlarda kırmızı, sarı, yeşil, turuncu ve gri renkler göze çarpmaktadır. Toplam sayıları 16 olan bu dairelerden en büyüğü ortadaki olup, muhtemelen imparatorun duracağı yeri gösteren dairedir. **<span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Absid ve mihrap ** <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Minber <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Binanın doğu kısmının ucu dışarı taşkın durumda olup, üstü yarım kubbeyle örtülü bir absidle son bulur. Üçüncü Ayasofya, diğer eski <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Ortodoks] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> kiliseleri gibi, geleneksel olarak <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Kudüs] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’e yönelik olarak inşa edilmiştir ve diğer eski Ortodoks kiliselerinde olduğu gibi absidinin ekseni inşa edildiğinde tam olarak Kudüs yönünü göstermekteydi. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Absid.Üsteki mozayik ve ortadaki pencereler Kudüs yönünü gösterir. Altta hafifçe sağda mihrabın üst kısmı görülmektedir. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">İstanbul’a nazaran <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Kudüs] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> yönü ile <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Mekke] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> yönü arasında pek büyük olmayan (birkaç derecelik) bir fark bulunmaktadır. Bu yüzden İstanbul’da camiye çevrilen kiliselerde <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|kıble] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> yönünü göstermek üzere kilisenin absidi içine yapılan mihrap absidin iyice sağına inşa edilirdi. Fakat Ayasofya’da <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|mihrap] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> absidin çok sağına değil, hafifçe sağına inşa edilmiştir. Çünkü Ayasofya binası tam olarak olması gereken yönde değildir, yani hafifçe Mekke yönüne doğru bir kayma göstermektedir. Bu bir yapım hatası olamayacağına göre, binanın zaman içerisinde, <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|tektonik] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> hareketlerden dolayı hafifçe bir kayma geçirmiş olması düşünülebilir. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Cebrail] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">'in parmağıyla Ayasofya’yı çevirdiğine ilişkin olarak çıkarılmış söylentiler bu husustan kaynaklanmıştır. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Absidin en üst kısmında, 9. yüzyıla tarihlenen, kucağında çocuğu İsa'yı taşıyan, taht üzerinde tasvir edilmiş bir Meryem Ana mozayiği yer alır. Bunun sağında aynı yüzyılda yapılmış, <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Cebrail] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">'i tasvir eden bir mozayik bulunur. Meryem Ana mozayiğinin solunda ise, bir deprem sırasında düşmüş bir başka melek mozayiği, muhtemelen <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Mikail] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">'i tasvir eden bulunmaktaydı. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Mihrabın her iki yanında 16. yy.’da <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Kanuni Sultan Süleyman] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> fethettiği <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Macaristan] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’daki bir kiliseden getirttiği iki dev kandil bulunmaktadır. Absidde Bizans döneminde yıkılan pencerelerin yerini Osmanlı döneminde renkli camdan yapılma ( <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|vitray] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">), <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|ayetlerle] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> süslü pencereler almıştır. Absid çevresinde Osmanlı döneminde eklenen yapılar yoğunluk kazanmaktadır. Örneğin absidin sağında mermerden yapılma <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|minber] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">, solunda Osmanlı sultanının namaz kıldığı hünkar mahfili yer alır. Osmanlı sultanı <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|mahfile] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> özel olarak yapılmış bir galeriden ulaşmaktaydı. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Absid duvarlarında <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Kuran] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|ayetlerini] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> içeren çerçeveler ve içine <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Allah] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">, <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Muhammed] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">, <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|dört halife] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> ve Halife <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Ali] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’nin oğulları <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Hasan] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> ve <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Hüseyin] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’in isimleri yazılı olan sekiz yeşil daire bulunur. Bu dairelerin tahtadan yapılma çok daha büyükleri de ana nefin (ana salonun) iç mekânını kuşatacak şekilde asılmışlardır. İsimler her biri 7,5 m. yarıçapında olan bu 8 dev panoya <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|hat sanatı] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> tarzında yazılmıştır. Bunlar <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Kazasker Mustafa İzzet Efendi] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’nin (1801–1877) eserleridir. 1930'lu yıllarda restorasyon çalışmaları sırasında yerlerinden indirilen bu panolar 1951’de A. Menderes tarafından yeniden yerlerine koydurulmuştur. **<span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Orta nef ** <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Orta nef. Tam karşıda pencerelerin bulunduğu kilisenin absidi görülmektedir. Absid içinde, aşağıda caminin mihrabı görülmektedir.Solda hünkar mahfili görülmektedir. Sağda, altta ise müezzin mahfili denilen cami döneminde mevlit okunan balkon görülmektedir. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Orta nef ya da iç mekân karmaşık bir yapıya sahiptir. 100 x 70 m. ölçüsündeki binanın 74.67 x 69.80 m. ölçüsündeki orta nefinin (ana salonun) ortasında ağırlığı dört paye (ayak) üzerine oturtulmuş, payelere geçişin pandantiflerle sağlandığı bir ana kubbe yer alır. Ayasofya’nın devrim niteliği taşıyan kubbesi birçok sanat tarihçisinin, mimarın mühendisin özel ilgisini çekmiştir. Daireden dikdörtgene geçiş içbükey üçgen pandantiflerle sağlanır. Bu tür yapılarda daha önce kullanılmamış bu pandantifler <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|estetik] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> bakımdan şık bir şekilde, daireden, yani kubbeden payelerce oluşturulan kare biçimine, hatta yarım kubbeler de sisteme dahil sayılırsa, dikdörtgen biçimine geçişi sağlarlar. Böylece, kubbe pandantifler vasıtasıyla dört büyük kemer üzerine oturur. Bu kemerler de Osmanlı döneminde Mimar Sinan’ın talimatlarıyla istinat duvarlarıyla desteklenmiştir. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Tarih boyunca tamirat gördüğünden kubbe dairesel düzgünlüğünü kaybetmiş ve elips biçimine yaklaşmıştır. Bu yüzden farklı uzunlukta iki yarıçapı vardır. 55.60 m. yüksekliğinde ve içten 30.80 - 32.6 çaplarındaki ana kubbenin ağırlığı doğu ve batısındaki iki yarım kubbeyle hafifletilmiştir. Ana kubbenin güney ve kuzeyde yarattığı baskı ise payandalarla karşılanmıştır. Bir şemsiyenin telleri gibi, kubbenin tepesinden başlayıp kubbe pencereleri arasından geçerek pandantiflere inen 40 kaburga, kubbenin ağırlığının payelere aktarılmasında önemli bir rol oynar. Binanın ağırlığını 40'ı aşağıda, 67'si üst katta olan 107 sütun taşımaktadır. Bu sütunların bir kısmı orta nefin her iki yanında, iki katlı bir dizi oluştururlar. Orta nefin kuzey kenarını oluşturan çift katlı sütun dizisinin üzerindeki duvarda (tympanon) <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Ortodoks Kilisesi] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|patriklerinin] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> mozayikleri bulunur. Bunlar çok yüksekte olduklarından dürbünsüz pek iyi görülemezler. Ana mekân, duvarlardaki ve kubbedeki pencerelerden ışık alır. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Mozayiklerle kaplı ana kubbenin ortasında Bizans döneminde İsa’yı tasvir eden bir mozayiğin yer aldığı bilinmektedir. Kilise camiye çevrildiğinde diğer insan figürlü mozayiklerin sıvayla kaplanmasına karşın bu mozayik 17. yüzyıl ortalarına açık bırakılmış, 17. yüzyıl ortalarında <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Kazasker Mustafa İzzet Efendi] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> tarafından üzerine “Allahü Nurüssemavat...” diye başlayan ayetin işlendiği bir sıvayla kapatılmıştır. Bununla birlikte mozayiğin 1894 depreminde düşmüş olduğu da iddia edilmektedir. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Ana kubbede hem kubbenin ağırlığını azaltmak, hem de ana mekânın aydınlanmasını sağlamak üzere 40 pencere açılmıştır. Kubbenin mozayiklerini onarmak üzere kurulan 60 ton ağırlığındaki metalik iskele onarım çalışmalarının sürmesi nedeniyle henüz kaldırılamamış olup, kubbenin tümüyle görülmesini engellemektedir. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Kubbenin zemine izdüşümü olan çember araştırıldığında, zeminde taşa 40 adet haçın bir çember oluşturacak şekilde kazınmış olduğu görülür. Bu haçların hiçbir sembolik değeri yoktur, mimari bir yöntemin uygulanması için bazı noktaların kesişen iki çizgiyle işaretlenmesinden ibarettir. Bir yapıya kubbe inşa edilmeden önce zemine, inşa edilecek kubbenin çemberi işaretlenir ve daha sonra bu noktalara çekül tutularak kubbe inşa edilir. Bu mimari yöntem günümüzde de uygulanmaktadır; tek fark artık <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|çekül] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> yerine <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|lazerin] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> kullanılmasıdır. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Kerubi ya da Seraphim fresklerinden biri <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Kubbeden payelere geçişi sağlayan dört pandantif üzerinde Hıristiyan <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|melekler] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> hiyerarşisindeki bir melek sınıfını tasvir eden <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|freskler] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> bulunmaktadır. Bunların Kerubi melekleri mi, yoksa Seraphim melekleri mi oldukları konusu kesinlik kazanmamıştır. Bizans’ın erken devirlerinde bunların mozayik olduğu belirtilir, tahrip olduklarında freske çevrilmiş oldukları düşünülmektedir. Üzerleri Osmanlı döneminde hiç kapatılmamış, yalnızca yüzlerine altın yaldızla kaplı oval bir yıldız yerleştirilmiştir. Bu 6 kanata sahip melek fresklerinden ikisinin birkaç yıl önce restore edilmiş olmasına karşın, yağmurun sızması nedeniyle yeniden tahrip oldukları görülmektedir. Bu tahribatın nedeni Bizanslılar’ın yapıda dere kumu yerine deniz kumu kullanmış olmalarıdır. Zira deniz kumu inşaatte kullanılmadan önce suyla yıkansa da, bir miktar tuzu bünyesinde tutmakta ve kumun yapıda kullanılmasından sonra bu tuz, yağmur sularını çekici ve emici bir işlev görmektedir. (Bu tahribat özellikle üst kattaki tavan mozayiklerinde etkili olmuştur.) <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">"Terleyen sütun"daki dilek yeri <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Orta nefin iç nartekse yakın kısmında <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|helenistik dönemden] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> kalma (M.Ö. 4. yy.), bektaşi taşından (İng. alabaster) yapılma iki büyük küp bulunmaktadır. Bunlar <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|III. Murad] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> döneminde <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Bergama] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’da bulunmuş, Ayasofya’ya getirilerek su içme gereksinimlerini karşılamak üzere kullanılmıştır. Küplerden büyük olanı 1200 litrelik bir kapasiteye sahiptir. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Duvarlardaki boş taş çerçevelerde Bizans döneminde <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|ikonalar] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> bulunmaktaydı. Orta nefte iç nartekse paralel olarak uzanan iki küçük tünelde Ayasofya’nın en eski mozayikleri bulunur. Bunlardan birinde ilk Hıristiyanların kullandıkları, <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Yunan alfabesinin] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> beş harfini içeren sekiz dilimli daire sembolü bulunur. **<span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Kuzey nefi ** <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Kuzey nefinde ziyaretçilerin ilgisini çeken tek şey, nefin batı ucunda bulunan, beyaz mermerden yapılma kare biçimli sütundur. “Terleyen sütun” olarak adladırılan ve hakkında kaynaksız sayısız rivayet bulunan bu sütun, günümüzde dilek dileme yeri durumuna gelmiştir. Dilek dilemek isteyenler elinin başparmağını sütundaki deliğe sokup elleriyle bir daire çizerler. Delik günümüzde sütuna geçirilmiş bronz bir plakanın ortasında yer almaktadır. **<span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Çıkış ** <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Çıkış mozayiği. Jüstinyen, Meryem Ana ve Büyük Konstantin <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Üst kata çıkılmayıp binadan dışarı çıkılmak istendiğinde iç narteksin güney ucundaki kapıdan çıkılır. Bu çıkış kapısının üzerine yerleştirilmiş bir ayna oraya, çıkış yönünde ilerleyen ziyaretçileri, arkalarında kaldığından göremedikleri bir mozayiğin daha bulunduğu konusunda uyarmak üzere yerleştirilmiştir. 10. yüzyıldan kalma bu mozayik, Fossati tarafından 1849'da keşfedilip tekrar kapatılmış, 1933-1934 yıllarında //Byzantine Institute of America// kurumundan Thomas Whittemore tarafından temizlenmiştir. Mozayikte ortada çocuğuyla birlikte <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Meryem Ana] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> yer alır. Meryem Ana değerli taşlarla süslü bir tahttadır. Koyu lacivert bir //kaphoriun// giyen Meryem Ana'nın başörtüsünün kenarlarında altın yaldızlı bir şerit, alnında ve omuzlarında da altın yaldızlı haç bulunmaktadır. Olgun bir insanın yüz hatlarıyla tasvir edilen "çocuk İsa" sağ eliyle <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|vaftiz] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> işareti yapmakta ve sol elinde "malik olma"yı simgeleyen bir rulo tutmaktadır. Solda Üçüncü Ayasofya’yı inşa ettiren <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Jüstinyen] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Meryem Ana] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’ya Ayasofya'nın bir maketini sunar halde tasvir edilmiştir. Bu Ayasofya maketinde kubbenin üzerinde bir haç bulunduğu görülmektedir. Sağda ise <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Konstantinopolis] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’in kurususu sayılan <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Roma] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> imparatoru <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Büyük Konstantin] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> Meryem Ana’ya <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|surlarla] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> çevrili <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Konstantinopolis] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’in bir maketini sunar halde tasvir edilmiştir. Adı Bizans alfabesiyle yukarıdan aşağı doğru yazılmıştır. Meryem Ana’nın tahtının zeminini oluşturan mozayik taşlarının yapımında gümüş kullanılmıştır. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Çıkışta yer alan, artık kapatılamayan bronz kapı, Dünya’nın en eski kapılarından biri sayılmaktadır. M.Ö. II. yüzyıla ait bu kapı Ayasofya’ya <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Tarsus] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’taki bir <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|tapınaktan] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> getirilmiştir. Ayasofya’nın zemini Bizans dönemindeki bir depremden sonra bir miktar (30–35 cm.) yükseltilmek zorunda kalınmıştır. Bu yüzden bu kapı iptal edilerek yerine yenisi yapılmış, fakat eski kapı başka yere götürülmeyerek orada bırakılmıştır. Bu sayede kapının alt kısmında Ayasofya’nın 6. yüzyıla ait zemini görülebilmektedir. **<span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Üst kat ** <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">İmparatoriçe locası <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Cennet ve cehennem kapısı <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|II. Yannis Komnenos] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">, <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Meryem] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">, <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|İsa] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">, <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|İrena] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Zoe ve eşi <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Absiddeki Meryem Ana <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Üst kata alt kattaki iç narteksin batı ucunda yer alan bir kapıdan geçilerek, irili ufaklı taşlarla “arnavut kaldırımı” tarzında döşenmiş bir rampadan çıkılır. Sarmal bir biçimdeki rampa 7 halka yaparak üst kata ulaşır. Bu rampa <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|imparatoriçenin] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> tahtıyla sarsılmadan taşınmasına merdiven basamaklarına kıyasla büyük bir kolaylık sağlamaktaydı. Rampa duvarlarında yer yer eski tuğla kemerler görülür. Bizans döneminde de Osmanlı döneminde de üst kat daima kadınlara ayrılmıştı. Üst katta da alt katta olduğu gibi,|250px güney (sağda) ve kuzey nefleri bulunur. Bu iki nef birlikte bir "at nalı" biçimini oluştururlar. Güney üst nefine sağda yer alan (alt kattaki narteksin üzerinde bulunan) bir galeriden geçilerek ulaşılır. **<span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Güney üst nefi (tribünü) ** <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Güney üst nefi <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Törenleri izlemek üzere Ayasofya’ya gelen imparatoriçe, üst kata çıkarılır, törenleri maiyetindekilerle birlikte, üst katın güney nefindeki "imparatoriçe locası"ndan izlerdi. İmparatoriçe locasından günümüze ulaşan kısımlar mermer başlıklı iki küçük yeşil porfirden yapılma sütun ve zemindeki, imparatoriçenin tahtının konacağı yeri göstermek üzere yerleştirilmiş dairesel yeşil porfir taşından oluşur. Bu yeşil daire, <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|omphalion] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’daki daireler gibi yapılmıştır. Buradan binanın alt katı ve iç mekânına hakim bir bakış açısı elde edilebilmektedir. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Üst katın neflerinde tavanı kaplayan, insan figürü içermeyen mozayikler Osmanlı döneminde yağmur suyundan tahrip olduğundan, 19. yüzyılda Osmanlı sultanı <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Abdülmecit] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> bunları onarılmasını emretmişti. Fakat mozayik sanatı 19. yüzyılda unutulmuş bir <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|sanat] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> durumuna geldiğinden İtalyan Fossati kardeşler sultana bunları onaramayacaklarını belirtip, başka bir çözüm önerisinde bulundular: Çok tahrip olan mozayikler sıvayla kaplandı ve altta kalan mozayik motifleri bu sıva üzerine resmedildi. Bazı sütunların üst kısımlarındaki kemerlerde sıvayla kaplanmamış mozayikler halen görülebilir durumdadır. Fakat yer yer nemden dolayı orijinal renklerini kaybetmişlerdir. Ayrıca yer yer dökülen veya altta mozayik olup olmadığı anlaşılmak üzere kasten açılmış sıvalar altından da eski mozayikler görülebilmektedir. Fossati kardeşlerin üst kattaki tavan mozayiklerini kaplamadan önce tüm mozayiklerin kopyalarını kâğıtlara çıkardıkları bilinmekteyse de, yanlarında götürdükleri bu kâğıtların günümüzde nerede oldukları bilinmemektedir. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">İmparatoriçe locasının az ilerisinde, üzerlerindeki anahtar kabartmalarından dolayı “cennet ve cehennem kapısı” olarak adlandırılan, vaktiyle bir kapı içerdiği sanılan, duvarlara sabitlenmiş iki mermer blok görülür. Bu bloklar üzerinde <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|yaşam ağacı] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">, balık gibi <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|semboller] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> içeren küçük <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|kabartmalar] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> bulunur. Kilise temsilcileri //synod// adı verilen toplantıların yapılacağı odaya gitmek üzere bu kapıdan geçerlerdi. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Deisis <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Buradan geçildikten sonra sağ tarafta yer alan duvarda, 12. yüzyıldan kalma ( <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|1261] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">'de yapıldığı sanılan), “deisis” ('Δέησις')olarak adlandırılan, <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|İsa] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">'nın <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Kıyamet Günü] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> insanlık için Tanrı'dan niyaz dilemesini simgeleyen bir mozayik bulunur. Alt kısmı yok olmuş bu büyük mozayikte ortada İsa, sağda <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Vaftizci Yahya] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">, solda ise Meryem Ana görülür. İsa’nın sağ eli, alt kattaki iç nartekste yer alan mozayikte de görüldüğü gibi, “ <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|vaftiz] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> işareti” denilen bir halde tasvir edilmiştir (baş parmağın ucu “kalbe giden yol”la ilişkilendirilen yüzük parmağına temas eder haldedir). Bu mozayiğin muhtemelen diğer çeşitli Ortodoks kiliselerinde taklit edilmeye çalışılan bir özelliği, İsa’nın yüzünün sağ ve sol yarılarının birbirlerinden farklı olarak tasvir edilmiş olmasıdır. Bu fark, sağ ve sol gözlerde de görülür. Bir yapım hatası olmayan bu özellik, <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Leonardo da Vinci] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’nin ünlü eserinde de görülmekle birlikte, Ayasofya’daki bu mozayik 12. yüzyılda yapılmış olduğundan Vinci’nin eserinden daha eskidir. Mozayiği yapan sanatçı İsa’nın yüz kısmına öyle bir özellik kazandırmıştır ki, mozayikten <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Kudüs] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> yönüne doğru 10-15 metre kadar yürünerek geri dönüp bakıldığında hem İsa’nın yüzünün iki yarısı <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|simetrik] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> hale gelir, hem de İsa’nın gözleri o konumdaki kişiye bakar bir vaziyet alır. Bu mozayik Bizans resim sanatında <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|rönesansın] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> başlangıcı olarak ele alınır. Üst katın bu kısmında sağda, zeminde <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Venedik Cumhuriyeti] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">'nin kör hükümdarı Dandolos’un mezarı yer alır. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Güney üst nefinin doğu ucunda, sağda binanın eğrilmeye maruz kalışının açık bir göstergesi olan, <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Piza kulesi] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> gibi eğrilmiş bir sütun bulunur. Solda ise yine alt kısımları tahrip edilmiş iki mozayik yer alır. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|1122] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">'de yapılmış olan ilk mozayikte ortada çocuğuyla Meryam Ana, solda, elinde bir para kesesi tutan Bizans imparatoru II. Ioannes (Johannes) Komnenos, sağda eşi İren görülür. Mozayiğin 90 derece açı yaparak yan duvarda (payede) devam eden kısmında imparatorun veremden ölen oğlu Aleksios tasvir edilmektedir. İmparator ve eşi oğulllarının genç yaşta ölmesinden sonra çocuklar için ücretsiz bir hastanenin açılmasını finanse etmişlerdir. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">11. yüzyıldan kalma diğer mozayikte ortada İsa yer alır. Bizans mozayik sanatında genellikle, İsa baştaki haleye bir <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|haç] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> iliştirilerek tasvir edilir ve ayrıca mozayiklere kimlikleri açıklayıcı yazılar eklenir. Bu bakımdan Bizans mozayiklerinde kimliklerin teşhis edilmesinde zorluk çekilmez. Mozayikte sağda imparatoriçe Zoe yer alır. Zoe, kocalarının ölümünden dolayı üç kez evlenmiş ve üç imparatora eşlik etmiştir. Her evlenişinde mozayikteki imparatoru ve adını değiştirmek gerektiğinden, sanatçı mozayikteki imparatorun vücudunu tümüyle değiştirmek yerine yerine yalnızca kafayı ve kim olduğunu açıklayan yazıyı değiştirmek yoluna gitmiştir. Bu yüzden mozayikte imparatorun kafasının ve adının çevresinde kazınma izleri görülmektedir. Mozayikteki son kocası imparator IX. Konstantinos Monomakhos’tur. O da elinde bir para kesesi tutar halde tasvir edilmiştir. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Bu mozayiğin solundaki girintide yer alan, süslemeli tarzda boşluklar açılarak oyulmuş mermer blokun üzerinden bakıldığında, tam karşıda, absidin üst kısmı ile yarım kubbe arasındaki kemerde görülen, bir kanadın alt ucunu ve ayak kısmını gösteren mozayik parçaları vaktiyle burada bir melek mozayiğinin bulunduğu izlenimini vermektedir. Muhtemelen bir deprem sırasında düşmüş olmalıdır. Mermer bloktan hafifçe sağa doğru bakıldığında ise absidin üst kısmında yer alan, kucağında çocuğunu taşıyan Meryem Ana mozayiği alt kattan görülme derecesine kıyasla daha iyi ve daha yakından görülebilmektedir. 9. yüzyıla tarihlenen, Meryem Ana'yı taht üzerinde tasvir eden bu mozayikte, tahtın üzerindeki minderlerde pik ( <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|maça] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">) <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|sembolleri] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> bulunur. İsa’nın giysisinin sarı renkte parlayan mozayik taşlarının yapımında altın, beyaz renkte parlayan kısımlarının yapımında gümüş kullanılmıştır. **<span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Kuzey üst nefi ** <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Cebrail mozayiği <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Kuzey üst nefinde günümüzde Ayasofya’nın mozayiklerinin ve çeşitli kısımlarının büyük boy fotoğrafları sergilenmektedir. Bu nefin sağ tarafında kuytuda kalan bir duvarda imparator Aleksandros’un (912-913) mozayiği bulunur. Mozayik Ernest J. W. Underwood gözetiminde Bizans Enstitüsü tarafından temizlenmiştir İmparator Aleksandros’un <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|eşcinsel] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> olduğu ve özel yaşamına önem verebilmesi için imparatorluğun yönetimini kardeşi VI. Leon’a bıraktığı belirtilir. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Nefin doğu ucundaki bitiminde, solda aşağı kata iniş rampası bulunur, sağda ise, güney nefinin ucundaki girintinin simetriği tarzında bir girinti yer alır. Buradan bakıldığında tam karşıda, absidin üst kısmı ile yarım kubbe arasındaki kemerde <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Cebrail] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’i tasvir eden mozaik görülür. Mozayik buradan, alt kattan görülme derecesine kıyasla daha iyi ve daha yakından görülebilmektedir. 9. yüzyıla tarihlenen bu mozaikte kanatlarıyla tasvir edilmiş başmeleklerden Cebrail, sol elinde bir küre tutar halde tasvir edilmiştir. Bu kürenin dünyayı temsil ettiği sanılmaktadır. Fakat mozaiğin dünyanın yuvarlak olduğunun bilinmediği 9. yüzyılda yapılmış olduğu gözönüne alınırsa, sanatçının hangi bilgiye dayanarak dünyayı yuvarlak temsil etmiş olması düşündürücü, ilginç bir konu oluşturmaktadır. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Absiddeki Meryem Ana mozaiği buradan da görülmektedir. Bu mozaiğin öteki nefin bitimindeki girintiden görülmesine kıyasla buradan görülmesinin tek farkı, buradan Meryem Ana ve İsa'nın bakışlarının düşmüş olduğu sanılan melek mozaiğine yönelmiş olduklarının farkedilebilmesidir. **<span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Avlu ** <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Şadırvan <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Alt kattaki çıkış kapısından avluya çıkıldığında görünen, erkeklerin abdest gereksinimini karşılamak üzere inşa edilmiş <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|şadırvan] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">, <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|I. Mahmut] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> döneminde eklenmiştir. Sol taraftaki kapı türbelere açılır. Ayasofya Müzesi’ne ait türbeler, <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|II. Selim] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’in, <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|III. Murat] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’ın, <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|III. Mehmed] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’in, sultan Mustafa’nın, sultan İbrahim’in ve <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|şehzadelerin] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> türbeleridir. Türbeler artık ziyarete açılmıştır. Bu türbelerden birinde yürütülen restorasyon çalışmaları sonucu bilinen en büyük boyutlu, Bizans döneminin 6. yüzyıl öncesi erken Hristiyanlık dönemine ait vaftiz havuzu ortaya çıkarılmıştır. Ayrıca, genellikle konserlerde açılan <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Aya İrini] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> Müzesi de Ayasofya Müdürlüğü’ne bağlıdır. Avlu’daki hem taş hem tuğla kullanılarak inşa edilmiş yapı ise Osmanlı döneminde eklenmiş, çocukların Kuran eğitimi için kullanılmış <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Sıbyan Mektebi] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’dir. Avluyu çevreleyen diğer binalar müze müdürlüğünün personelince çalışma amaçlı kullanılmaktadır. <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">
 * **<span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Ayasofya Müzesi ** ||
 * <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">
 * **<span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Eski adı ** || <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Hagia Sophiā / Ἁγία Σοφία
 * **<span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Eski adı ** || <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Hagia Sophiā / Ἁγία Σοφία
 * **<span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Tipi ** || <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Günümüzde: <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|müze] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">, önceleri: <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|camii] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> ve <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Katolik Kilisesi] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">; ilk kez <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Ortodoks Kilisesi] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> olarak inşaa edildi.  ||
 * **<span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Yer ** || <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|İstanbul]  ||
 * **<span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Başlama tarihi ** || <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|532]  ||
 * **<span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Bitiş tarihi ** || <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|537] [|[1]] ||
 * **<span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Yükseklik ** || <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">55.60 m (kubbe yüksekliği)  ||
 * **<span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Tasarım ekibi ** ||
 * **<span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Mimar ** || <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Milet'li İsidoros] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">
 * **<span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Mimar ** || <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Milet'li İsidoros] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">
 * <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Dünya’nın en eski <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|katedralidir] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">.
 * <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Yapıldığı dönemden itibaren yaklaşık bin yıl boyunca (1520’de <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|İspanya] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">’daki <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Sevilla] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> Katedrali’nin inşaatı tamamlanana dek) dünyanın en büyük katedrali ünvanına sahip olmuştur Günümüzde yüzölçümü bakımından dördüncü sırada gelmektedir.
 * <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Dünya’nın en hızlı (5 yılda) inşa edilmiş katedralidir.
 * <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">Dünya’nın en uzun süreyle (15 yüzyıl) ibadet yeri olmuş yapılarından biridir.
 * <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|Kubbesi] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> "eski katedral" kubbeleri arasında <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;">[|çapı] <span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 16pt;"> bakımından dördüncü büyük kubbe sayılmaktadır.

Fotoğraf galerisi
>  Bergama'dan getirilen küplerden büyük olanı >  Üst kattaki eğik sütun >  Kubbe ve iskele >  Mihrap ve iki kandil >  Güney nefi (alt kat) duvar kaplamaları ve mozayikleri >  Güney nefi (üst kat) mozayikleri >  Tarsus kökenli bronz kapı >  Henricus Dandolo’nun mezarı >  Sultan Mahfili >  İmparator Kapısı >  Kabeyi temsil eden kırık fayanslar >  İznik fayansları >  Vikinglerden kaldığı sanılan runik yazılar >  Patrik mozayiklerinden biri >  1865-1870 erken stereo kartta Ayasofya Camii ve ahşap evler >